گیاهی است علفی و پیاز دار به ارتفاع 25 تا 100 سانتیمتر که به عنوان گونه ای زراعی در اکثر نقاط جهان کشت می شود. تعداد برگها 6 تا 12 عدد و به طول 60 سانتیمتر و به عرض 12 میلیمتر، خطی ، پهن ، ناوی و دارای غلافی است که حدود نصف ساقه را می پوشاند.  چمچمه گل آذین در حدود 25 سانتیمتر ، دارای یک شکاف و منقار دار ، چتر گل آذین به قطر 5/2 تا 5 سانتیمتر ، معمولا دارای تعداد معدودی گل (که اغلب به صورت غنچه می ریزند) و تعداد زیادی غده چه ، دمگل ها به طول 10 تا 20 میلیمتر و نابرابر با یکدیگر. گلپوش فنجان مانند ، قطعات گلپوش به طول 3 تا 5 میلیمتر و به رنگ سفید – سبز فام ، صورتی ، بندرت سفید و یا ارغوانی ، صاف ، قطعات بیرونی سر نیزه ای ، نوک تیز ، قطعات داخلی سر نیزه ای – تخم مرغی ، پرچمها درون گلپوش جای گرفته اند . 3 میله پرچم به طول 6 تا 8 میلیمتر ، ساده ، 3 میله داخلی دارای اتساعی پهن و کشیده در قاعده است.

پیازهای این گونه به قطر 6-3 سانتیمتر و تخم مرغی فشرده می بشند. هر مجموعه پیاز سیر متشکل از 5 تا 15 (گاهی تا 60) پیازچه (سیرچه) است. پوشش بیرونی پیازها غشایی است.1

اندام دارویی :

پیاز یا ساقه زیرزمینی گیاه ، بخش دارویی آن را تشکیل می دهد. این پیاز از چند پیازچه کوچک و پهن تحت عنوان سیرچه تشکیل شده است.2

خواص میکروسکوپی :

پیاز سیر تشکیل شده از پیازچه هایی که دارای پوسته ای در اطراف ، سلولهای اپیدرمی که سلولهای مزوفیلی بدون کلروپلاست را احاطه کرده اند، بافت زمینه ای و یه لایه سلولهای اپیدرمی پایینی است. پوسته خشک اطراف ، دارای 2 تا 3 لایه سلولهای مکعبی دارای دیواره گوشه دار است. این سلولها دارای تعداد زیادی سلولهای لوزی شکل کریستال اگزالات کلسیم است.

اپیدرم پایینی دارای سلولهای مکعبی به مراتب کوچکتر از سلولهای اپیدرم بالایی است.2

دامنه انتشار :

در بیشتر نقاط جهان به خصوص آسیا کشت می شود. در ایران در قسمتهای شمالی و در حوزه دریای خزر به مقدار زیادی کاشته می شود.3

مواد متشکله :

سیر حاوی ترکیبات گوگردی  و فروکتوزان ها می باشد. ترکیبات گوگردی از اسید امینه ای به نام آلئین حاصل می شود. این اسید آمینه توسط آنزیمی به نام آلیناز در هنگام خرد شدن سیر ، آلیسین تولید می نماید. آلیسین خود ، ترکیبی ناپایدار است که بسته به شرایط محیطی و  نوع فرآیند انجام شده سبب تولید سایر مشتقات می شود.4

خواص دارویی :

سیر دارای خواص گسترده ضد باکتریایی و ضد قارچی می باشد که به آلیسین نسبت داده شده است.

بسیاری از محققان اثر کاهش چربی خون را به قدرت اکسیدکنندگی مواد گوگردی موجود در سیر نسبت می دهند . ترکیبات مذکور گروههای گوگرد آنزیمهای سنتز کننده لیپید را اکسید کرده و در نتیجه سبب کم کردن و ممانعت از سنتز لیپید توسط بدن می شوند.5

سیر سبب افزایش محسوس فعالیت فیبرینولیتیک می گردد. سیر وازودیلاتاسیون را تحریک می کند ، ازین رو اثر ضد فشار خونی سیر می تواند ناشی از این امر باشد. سیر از طریق افزایش ترشح پانکراتیک انسولین و نیز از طریق آزاد کردن هر چه بیشتر انسولین باند شده ، اثر آنتی دیابتی خود را اعمال می کند. ترکیباتی مثل آلیسین و آلیل پروپیل دی سولفید مسئول این اثر می باشند. 6

فرآورده های موجود در بازار:7

1.     قرص آلیوم – اس ساخت شرکت دینه

2.     قرص آلیکوم ساخت شرکت نیاک

3.     قرص ساخت شرکت داروسازی کوثر

از جمله عصاره های تولیدی شرکت داروسازی ابن ماسویه ، عصاره هیدروگلایکولی و هیدروالکلی سیر می باشد.



منابع :

1.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 476

2.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 477

3.    Who monograph on Medicinal plants commonly used in the newly in independent states, world  health organization, 2010, p: 18

4.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 478

5.    Who monograph on Medicinal plants commonly used in the newly in independent states, world  health organization, 2010, p: 20

6.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 480

7.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص481