گزنه

Urtica dioica L. از خانواده Urticaceae گیاهی است علفی ، چند ساله ، پایا ، دو پایه و به ندرت تک پایه ، سبز ، زرد ، افراشته و ریزوم دار دارای کرک های گزنده ، ساقه آن علفی ، کمی زاویه دار و چهار پهلو ، تقریباً ضخیم ، ساده و یا خیلی کم انشعاب . گلهای آن تک جنس ، بسیار ریز ، مجتمع در توده های کوچک کروی و واقع در در طول محور های خوشه ای شکل ، تک جنس و یا دو جنس ، منشعب با گلهای نر و دارای 4 کاسبرگ کاسبرگ هم اندازه و 4 پرچم با بساک های پهن دراز ، ماده ها دارای 4 کاسبرگ متقابل صلیبی ، دو کاسبرگ خارجی بسیار کوچک و گاهی گل فاقد آن و رنگ گلها ، سبز مایل به زرد می باشد. میوه ان فندقه تخم مرغی تا بیضوی و محتوی آلبومین روغن دار است.

اندام دارویی :

برگها بخش دارویی این گیاه را تشکیل می دهد. رنگ برگها سبز روشن ، متقابل یا به ندرت در چرخه های سه تایی در هر گره و دمبرگدار است. شکل برگها تخم مرغی  - قلبی یا پهن دراز – سر نیزه ای و نوک دار و در دو سطح پوشیده از کرکهای گزنده است. در برخی موارد ، برگها از کرکهای غده ای گزنده پوشیده شده و رگبرگ برگها اغلب آشکار است.

پودر گزنه به رنگ سبز تیره ، مزه تلخ و بوی دارد و دارای این ویژگیهای میکروسکوپی می باشد : بافت مزوفیل برگ همراه با تراکم زیاد  ، سیستولیت ، سیستولیت های جدا شده از بافت مزوفیل ، بخشی از مقطع عرضی برگ به همراه کرک های گزنده ، بخشی از آوندها همراه با بلورهای اگزالات کلسیم و کرک گزنده اختصاصی با پوشش مضرس .

مواد متشکله :

در برگ گزنه ، کلروفیل ، کاروتن ، لوکو سیانین ، فلاون و فلاونول وجود دارد. همچنین تری ترپن ها و استرول ها شامل بتا سیسترول و اسید فرمیک نیز در برگ گزنه وجود دارد. مواد فنلی در این گیاه شامل کافئیک اسید ، فرولیک اسید ، سیناپیک اسید و کلروژنیک اسید می باشد. تانن ، موسیلاژ و نوعی گلیکوزید با اثر قرمز کنندگی پوست و ماده رنگی به نام اورتی سین نیز در این گیاه وجود دارد.

اثار فارماکولوژیکی :

ترکیبات فنلی این گیاه مثل کافئیک اسید، سیناپیلیک اسید ، فرولیک اسید ، بر روی باکتریهایی مثل اشرشیاکلی ، پروتئوس ولگاریس ، کلبسیلا و پزودوموناس اثر دارد و عصاره این گیاه بر ری سالمونلا و پروتئوس که در مقابل آنتی بیوتیکها مقاوم است، خاصیت آنتی بیوتیکی دارد. همچنین باعث وقفه در رشد چندین مخمر ، کپک ، قارچ و باکتری شده است.

از جمله محصولات تولیدی شرکت داروسازی ابن ماسویه ، عصاره گزنه به اشکال مختلف هیدروالکلی ، هیدروگلایکولی و خشک می باشد.

منبع : فارماکوپه گیاهی ایران