گیاه Matricaria recutita  گیاهی است علفی ، یکساله و به ارتفاع 20 تا 80 سانتیمتر که به طور خودرو در اطراف مزارع، باغها ، کنار جاده ها و زمین های بایر و سایر رو می روید. ساقه در این گیاهان منشعب است و انشعابات به کلاپرک هایی به قطر 5/1 تا 2 منتهی می شود. برگ ها باریک و بلند و با بریدگیهایی برگچه مانند همراه است. کلاپرکها واجد دو نوع گلچه زبانه ای حاشیه ای و زرد رنگ است. کلاپرک ها پس از باز شدن، 10 تا 25 میلیمتر قطر دارند. گلچه های زبانه ای حاشیه ای است. جام در بالا دارای 3 دندانه است که به سختی مشخص می شود. گلچه های مستقر بر روی نهنج کلاپرک ، لوله ای ، زرد رنگ، نرماده با جامی لوله ایاست که در بخش میانی اندکی فشرده شده و در بخش بالایی منتهی به 5 دندانه است.گریبان کلاپرک ، شلجمی شکل و برگهای گریبان بدون کرک، لب پوش و کم و بیش هم اندازه، کشیده و یا انگشتی است. حاشیه برگک های پهن غشایی – شفاف، نهنج کلاپرک ، مخروطی، میان تهی ، بدون کرک ، فندقه ها کشیده و به طول 8/0 تا 1 میلیمتر ، قهوه ای فام و در قاعده دارای 5 رگبرگ است. 1

خواص میکروسکوپی :

نهنج و برگک ها دارای مجرای ثانویه شیزوژنوس ، غلاف آوندی دارای فیبرهای چوبی حلقوی ، مارپیچی ، مشبک و آوندهای دارای پیت می باشد. تقریبا همه گلچه ها دارای موهای مرکب غده ای ، تخمدان دارای اتصالات طولی سلولهای موسیلاژی ، کلاله دارای پاپیل های کشیده شده ، دانه های گرده کروی یا مثلثی شکل با تعداد زیادی تیغه کوتاه است. 2

دامنه انتشار :

انتشار عمومی این گونه در قاره های آسیا، اروپا و آمریکا می باشد. در ایران ، از لرستان و خوزستان و فارس و تهران گزارش شده است. 3


مواد متشکله :

گلهای بابونه ایرانی حداقل 4/0 درصد اسانس دارد که قسمت عمده اسانس را سزکوئی ترپنهای بیزابولول اکسید ، بیزابولون اکسید ، فارنسول و کامازولن تشکیل می دهد. از دیگر ترکیبات موثره گلهای بابونه  ، فلاوونوئیدها می باشد که از مهمترین آنها ، آپی ژنین و لوتئولین می باشند.4


آثار فارماکولوژیکی :

گلهای بابونه دارای گروهی مواد لیپوفیل می باشند که اثر ضد التهابی دارند و نیز دارای گروهی مواد هیدروفیل با اثر قوی اسپاسمولیتک است.

مواد لیپوفیل شامل سزکوئی ترپن ها (کامازولن) و مواد هیدروفیل شامل فلاوونوئیدها (آپی ژنین) و کومارین ها می باشد.  فعالیت ضد التهابی عصاره بابونه بیشتر به واسطه ترکیبات ماتریسین ( پیش ساز کامازولن) ، بیزابولول و اکسیدهای آن بوده که عمده ترین ترکیبات موجود در عصاره را تشکیل می دهد. همچنین مشخص شده که آپیژنین می تواند اثر ضد اضطراب داشته باشد.

عصاره هیدروالکلی  بابونه اثر ضد باکتریایی روی دسته ای از استرپتوکوکوس ها و باسیلوس ها دارد.

بیزابولول و بیزابولول اکسید اثر بازدارندگی روی 5- لیپوکسیژناز دارد که اثر بیزابولول بیشتر است. آثار ضد التهابی بابونه مربوط به کامازولن، آلفا بیزابولول اکسید و بیزابولول است. 5

از جمله عصاره های تولیدی شرکت داروسازی ابن ماسویه ، عصاره مایع با حلالهای مختلف و عصاره خشک بابونه می باشد.

منابع :

1.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 99

2.    Who monograph on Medicinal plants commonly used in the newly in independent states, world  health organization, 2010, p: 70

3.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 101

4.      فارماکوپه گیاهی ایران، کمیته تدوین فارماکوپه گیاهی ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت غذا و دارو، اسفند 1381، صص 101

5.    Who monograph on Medicinal plants commonly used in the newly in independent states, world  health organization, 2010, p: 7